Τι σημαίνουν πραγματικά οι αναβαθμίσεις της πιστοληπτικής ικανότητας;
Οι αναβαθμίσεις από οίκους όπως η Moody’s και η Scope έχουν κυρίως επίδραση στην ικανότητα της χώρας να δανείζεται από τις διεθνείς αγορές για να καλύπτει τις χρηματοδοτικές της ανάγκες. Μια αναβάθμιση σημαίνει ότι το κράτος μπορεί να εξασφαλίσει φθηνότερους δανεισμούς, κάτι που αποτελεί θετικό στοιχείο για την οικονομία. Επιπλέον, η βελτίωση της πιστοληπτικής ικανότητας βοηθάει και τον τραπεζικό και τον εταιρικό δανεισμό στη χώρα.
Ιστορικά, αυτές οι αξιολογήσεις είχαν μια σχεδόν υπαρξιακή σημασία για την Ελλάδα. Κατά την περίοδο της κρίσης, στις αρχές του 2010, η χώρα βρέθηκε στο χείλος της χρεοκοπίας, ήταν αδύνατο να δανειστεί από τις αγορές και αναγκάστηκε να στραφεί στα Μνημόνια με τον ΕΕ και το ΔΝΤ υπό δρακόντειους όρους. Τότε, οι θετικές αξιολογήσεις ήταν απαραίτητες για να αποφευχθεί η ανάγκη για νέα μνημόνια. Σήμερα, αφού η χώρα έχει περάσει ένα κατώφλι αξιοπιστίας, οι αξιολογήσεις παραμένουν σημαντικές, αλλά δεν έχουν την ίδια βαρύτητα που είχαν όταν η επιβίωση της οικονομίας κδεκρινόταν από την πρόσβαση στις αγορές.
Ωστόσο, η τρέχουσα βελτίωση είναι στην πραγματικότητα μια επιβεβαίωση τάσεων που είναι γνωστές από καιρό. Από τη στιγμή που η Ελλάδα βγήκε τυπικά από το μνημόνιο το 2018, η πιστοληπτική της ικανότητα βελτιώνεται σταθερά, καθώς η χώρα βρίσκεται σε έναν κύκλο ανάκαμψης μετά από μια πολύ βαθιά κρίση, παρουσιάζοντας μεγαλύτερη αναπτυξιακή δυναμική σε σχέση με άλλες χώρες της Ευρωζώνης που βρίσκονται σε παρατεταμένη στασιμότητα.
Η διάκριση μεταξύ πρόσβασης στις αγορές και εγχώριας ευημερίας
Είναι απαραίτητο να διαχωρίζεται η ικανότητα του κράτους να δανείζεται από την ικανότητα των πολιτών να καλύπτουν τις ανάγκες τους. Μια χώρα μπορεί να απολαμβάνει χαμηλότερο κόστος δανεισμού ενώ ταυτόχρονα τα νοικοκυριά της αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα αγοραστικής δύναμης. Η αναβάθμιση επιβεβαιώνει την οικονομική πορεία της χώρας, αλλά δεν λειτουργεί ως μηχανισμός ρύθμισης των τιμών των προϊόντων και των υπηρεσιών στην εγχώρια αγορά.
Γιατί οι αναβαθμίσεις δεν θα μειώσουν τις τιμές ενέργειας και τροφίμων;
Οι οίκοι αξιολόγησης εξετάζουν τη χρηματοοικονομική σταθερότητα ενός κράτους, όχι το κόστος των καυσίμων ή του φυσικού αερίου. Παρά την βελτίωση της πιστοληπτικής ικανότητας, τα ελληνικά νοικοκυριά παραμένουν εκτεθειμένα σε εξωτερικούς παράγοντες και γεωπολιτικές αναταράξεις. Οι εξελίξεις στα στενά του Ορμούζ και η προέλαση των Χούθι στην Υεμένη δημιουργούν πιέσεις που οδηγούν σε υψηλές τιμές στο πετρέλαιο και το φυσικό αέριο, τις οποίες ήδη καταγράφουμε στα βενζινάδικα.
Η αποσύνδεση μεταξύ των μακροοικονομικών δεικτών και της πραγματικότητας των νοικοκυριών επιδεινώνεται από αρκετούς παράγοντες:
- Γεωπολιτική Αστάθεια: Οι διαταραχές στις παγκόσμιες οδούς εφοδιασμού ενισχύουν το κόστος θέρμανσης και μετακίνησης.
- Πληθωριστικές Πίεσεις: Ο πληθωρισμός τον Αύγουστο ήταν υψηλότερος του αναμενόμενου, ενώ τον Ιούλιο σημειώθηκε άνοδος του δείκτη τιμών στη βιομηχανία.
- Λήξη Συμφωνιών Αγοράς: Έχει γίνει σαφές από τους «παράγοντες της αγοράς» ότι οι συμφωνίες για τη συγκράτηση των τιμών σε βασικά καταναλωτικά προϊόντα έχουν ημερομηνία λήξης, γεγονός που προμηνύει αυξήσεις.
Επιπλέον, η κυβέρνηση εφαρμόζει μέτρα στήριξης που χαρακτηρίζονται ανεπαρκή, καθώς αρνείται να προχωρήσει σε γενναία προσωρινή μείωση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης στα καύσιμα ή να συζητήσει τη μείωση των έμμεσων φόρων σε βασικά προϊόντα, ενώ δεν λαμβάνει ουσιαστικά μέτρα κατά των πρακτικών καρτέλ στην αγορά.
Πώς οι παγκόσμιες τάσεις επιτοκίων επηρεάζουν την Ελλάδα;
Ακόμη και με μια αναβάθμιση, η ελληνική οικονομία δεν μπορεί να παραμείνει αδιαφορητή από την παγκόσμια τάση αύξησης του κόστους δανεισμού. Στην παγκόσμια οικονομία παρατηρείται μια ανοδική τάση στα επιτόκια, καθώς το «ράλι» των ομολόγων και η αύξηση των αποδόσεων στη δευτερογενή αγορά μεταφράζονται σε υψηλότερο κόστος για τον νέο δανεισμό.
Αυτό δημιουργεί ένα δύσκολο περιβάλλον. Παρόλο που η Ελλάδα μπορεί να παρουσιάζει ονομαστικούς ρυθμούς ανάπτυξης ελαφρώς καλύτερους από άλλες ευρωπαϊκές χώρες, η αύξηση των επιτοκίων επηρεάζει την οικονομία συνολικά. Η τάση αυτή μπορεί να επιβραδύνει την ανάπτυξη και να επηρεάσει την επένδυση και την κατανάλωση, μειώνοντας τα οφέλη που προσφέρει η αναβάθμιση της πιστοληπτικής ικανότητας.
Ποια είναι η μακροπρόθεσμη προοπτική για την οικονομία;
Η πραγματική κατάσταση της οικονομίας παραμένει αβέβαιη, ειδικά αν θέλουμε να περιλαμβάνεται σε αυτήν και η οικονομική κατάσταση των νοικοκυριών. Ένα κρίσιμο ερώτημα αφορά το τέλος του Ταμείου Ανάκαμψης. Πρέπει να δούμε αν αυτό το Ταμείο άφησε ένα μακροπρόθεσμο αναπτυξιακό αποτύπωμα ή αν ήταν απλώς «ζεστό χρήμα» που έπεσε στην αγορά χωρίς να δημιουργήσει μόνιμη αξία. Δεν είναι δεδομένο αν οι εθνικοί πόροι θα μπορούν να καλύψουν το κενό που θα αφήσει η ολοκλήρωσή του.
Επιπλέον, η κυβέρνηση φαίνεται να στερείται μιας σαφούς αναπτυξιακής στρατηγικής, κάτι που θα γίνει ακόμα πιο εμφανές εάν οι παγκόσμιες οικονομικές συνθήκες επιδεινωθούν. Η πρόβλεψη δείχνει ότι μπαίνουμε σε μια δύσκολη περίοδο με υψηλότερο κόστος ζωής και επιβραδυνόμενους ρυθμούς ανάπτυξης, όπου η απόκλιση της χώρας από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο θα συνεχιστεί να μεγαλώνει.
Η ανάγκη για δομικές μεταρρυθμίσεις αντί για προσωρινή στήριξη
Για να υπάρξει πραγματική σταθερότητα, η εστίαση πρέπει να μετατοπιστεί από τη διαχείριση του χρέους στη διαχείριση του κόστους ζωής για τον πολίτη. Αυτό απαιτεί πιο αποφασιστικές κινήσεις, όπως η μείωση των φόρων κατανάλωσης και των έμμεσων φόρων, αντί για τα περιοδικά και ανεπαρκή μέτρα στήριξης που ανακοινώνει η κυβέρνηση.
Βασικά σημεία
- Οι αναβαθμίσεις της Moody’s και της Scope μειώνουν το κόστος δανεισμού του κράτους αλλά δεν επηρεάζουν τις τιμές των καταναλωτών.
- Οι γεωπολιτικές εντάσεις (Στενά Ορμούζ, Χούθι) κρατούν υψηλά τα τιμιά σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο.
- Η παγκόσμια τάση αύξησης των επιτοκίων αποτελεί απειλή για την ελληνική ανάπτυξη.
- Η λήξη των συμφωνιών για τη συγκράτηση των τιμών σε βασικά προϊόντα ενδέχεται να οδηγήσει σε νέες αυξήσεις.
- Το μέλλον της ανάπτυξης εξαρτάται από το αν το Ταμείο Ανάκαμψης δημιούργησε πραγματική αξία ή απλώς παροδική άνεση.
Συχνές ερωτήσεις: Αξιολογήσεις και Οικονομία
Επηρεάζουν οι αξιολογήσεις τα προσωπικά μου δάνεια;
Οι αξιολογήσεις επηρεάζουν κυρίως το κράτος και τις μεγάλες εταιρείες. Μια βελτίωση της πιστοληπτικής ικανότητας της χώρας μπορεί να ενισχύσει τον τραπεζικό κλάδο, κάτι που θεωρητικά μπορεί να οδηγήσει σε πιο σταθερές συνθήκες δανεισμού, αλλά δεν αποτελεί άμεση εγγύηση για κάθε πολίτη.
Γιατί οι τιμές στα καύσιμα ανεβαίνουν αν η οικονομία βελτιώνεται;
Οι τιμές των καυσίμων καθορίζονται από την παγκόσμια προσφορά, τη ζήτηση και τη γεωπολιτική σταθερότητα. Συγκρούσεις σε κρίσιμα σημεία όπως τα στενά του Ορμούζ αυξάνουν τις διεθνείς τιμές, οι οποίες μεταφέρονται άμεσα στα βενζινάδικα, ανεξάρτητα από την εγχώρια οικονομική κατάσταση.
Θα μειώσει η κυβέρνηση τους φόρους για να βοηθήσει τον πληθωρισμό;
Παρά τις πιέσεις, η κυβέρνηση εμφανίζεται διστακτική σε μόνιμες φορολογικές μειώσεις. Τα τρέχοντα μέτρα στήριξης είναι συχνά προσωρινά και ενδέχεται να μην αρκούν για να αντισταθμίσουν τις αυξήσεις που προκαλεί ο παγκόσμιος πληθωρισμός.
Μια καλύτερη αξιολόγηση σημαίνει περισσότερες θέσεις εργασίας;
Μια αναβάθμιση μπορεί να προσελκύσει επενδύσεις μειώνοντας το ρίσκο, κάτι που μακροπρόθεσμα μπορεί να δημιουργήσει θέσεις εργασίας. Ωστόσο, πρόκειται για έμμεση διαδικασία που δεν προσφέρει άμεση ανακούφιση στους πολίτες που παλεύουν με το κόστος ζωής σήμερα.
Ποιος είναι ο κίνδυνος με το τέλος του Ταμείου Ανάκαμψης;
Ο κίνδυνος είναι αν τα χρήματα αυτά χρησιμοποιήθηκαν για να χτίσουν μόνιμες υποδομές ή αν λειτούργησαν απλώς ως «ζεστό χρήμα» για προσωρινή κατανάλωση. Αν δεν έχουν δημιουργηθεί δομές, η οικονομία μπορεί να βραχύνει μόλις σταματήσει η ροή των κεφαλαίων.
Συμπέρασμα
Οι πρόσφατες αναβαθμίσεις της πιστοληπτικής ικανότητας της Ελλάδας αποτελούν ένα σημαντικό βήμα για την επιστροφή της χώρας στην παγκόσμια οικονομική σταθερότητα. Παρόλο που αυτές οι βελτιώσεις μειώνουν το κόστος του κρατικού δανεισμού, προσφέρουν ελάχιστη ανακούφιση στα νοικοκυριά που παλεύουν με τον πληθωρισμό και το κόστος ενέργειας. Η απόκλιση μεταξύ των μακροοικονομικών δεικτών και της καθημερινής οικονομικής πραγματικότητας των πολιτών υπογραμμίζει μια κρίσιμη ευπάθεια. Για να θεωρηθεί η οικονομική ανάκαμψη πραγματικά επιτυχημένη, πρέπει να μεταβεί από τη βελτίωση της ικανότητας του κράτους να δανείζεται, στην άμεση αντιμετώπιση των δομικών προκλήσεων του κόστους ζωής που επηρεάζουν τον πληθυσμό.
